پارسیان در برابر مغولان، روایتی نو در برابر قولی قدیمی

خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)- دکتر احمد فضلی‏‌نژاد، عضو هیات علمی دانشگاه شیراز: انتشار کتاب “فارسیان در برابر مغولان» تألیف دکتر عبدالرسول خیراندیش، استاد تاریخ دانشگاه شیراز، در پژوهش‌‏های مربوط به تاریخ فارس و مغولان در ایران یک اتفاق مهمی به شمار می‏‌آید. این اثر ارزشمند روایتی نو را در برابر قولی قدیمی و به ظاهر بی‌پرسش و چالش پیش روی خواننده قرار می‏‌دهد. قولی که “اطاعت بدون مقاومت فارسیان از مغولان» را سده‌‏های متمادی در متون تاریخی تکرار کرده بود و آن را علت اصلی بقای سرزمین فارس در برابر تازش اهریمنان پنداشته بود.

مولف صاحب‏‌نظر با ارائه روایتی از اوضاع سرزمین فارس و نشیب و فراز مواجهه‏ ساکنان آن با یورش بیگانگان، همه‏ مدافعان این سرزمین را فارغ از زبان و قومیت آنها، با نام فارسیان می‏‌خواند و مقاومت فارسیان یا تدبیر و منزلت آنها را در برابر مغولان از جنبه‏‌های متنوع و در دوره‌‏های مختلف مورد بررسی و پژوهش قرار داده است و در این راستا هم از گفته‌‏ها و هم از ناگفته‏‌های متون و منابع برای تبیین دیدگاه خود در نهایت دقت و رعایت امانت بهره برده است.

توجه ویژه به نقش تجارت دریایی و مبادلات بازرگانی بنادر و جزایر قلمرو فارس و ارتباط آن با تحولات سیاسی سده‏‌های هفتم و هشتم هجری از دیگر مباحث ارزشمند این کتاب است که مولف به هدف تأثیر درآمد دریایی فارس بر روند مناسبات فارسیان با مغولان به آن پرداخته است.

کتاب “فارسیان در برابر مغولان» برای تبیین روند استقلال‌طلبی فارس و تأثیر آن بر چگونگی برخورد فرمانروایان این سرزمین با مغولان، دوره‏ دیلمیان و حاکمیت آنها بر فارس را نقطه‏ شروع بحث خود قرار می‏‌دهد و آن را درآمدی بر عصر اتابکان تا مظفریان می‌‏داند. این اثر ارزشمند که از فصل دوم به بررسی سیاست اتابک سعد اول برای دور نگه داشتن فارس از جدال خوارزمشاهیان و مغولان می‏‌پردازد، در فصل‏‌های بعد تلاش‌‏های گاه نافرجام و گاه کارآمد فرمانروایان فارس برای حفظ این خطه از غارت و نابودی توسط قوم مهاجم را مورد ارزیابی قرار می‏‌دهد و در فصل هشتم این کشمکش یکصد و پنجاه ساله را با شرح چگونگی تسلط فارسیان بر مغولان در دوره‏ی مظفریان به پایان می‏‌رساند. دوره‏ای که با عصر سعدی آغاز و با عصر حافظ به سرانجام می‏‌رسد.

مطالعه “فارسیان در برابر مغولان» که از انسجام و نظمی مثال‌زدنی در فصل‏‌های آن برخوردار است، خوانندگان و پژوهندگان تاریخ را آگاه می‏‌سازد که این “ملک سلیمان» چگونه با استفاده از میراث ارزشمند فرهنگی و تمدنی کهن خود در برابر آتش عالم‌سوز مغولان شیوه‏‌های گوناگونی از مقاومت و مداومت را به کار بست و فرمانروایان فارس از اتابکان ، شبانکارگان تا اینجویان و مظفریان گاه با بهره‏‌مندی از حضور دیوانیان و فرهیختگان و اهل ادب توانستند در آن زمانه‏ پر آشوب، که خود نیز در مواردی در آن سهیم بودند، خطه‏ پارس را از فتنه‏ روزگار و ویرانگری قوم تاتار در امان نگه دارند و این دعای سعدی را جامه‏ عمل پوشند که در آغاز یورش مغولان گفته بود:
یارب ز باد فتنه نگه دار خاک پارس/ چندانکه خاک را بود و باد را بقا

در زمان‌ه‏ایی که خراسان پرچمدار پیشین میراث فرهنگی و تمدنی ایران در آتش بیداد می‏‌سوخت و شهرهای آباد آن زیر تاخت و تاز پی‌در‌پی چنگیزیان بر باد رفته بود، ظهور دو چهره‏ درخشان آسمان ادب ایران در این دوران، یعنی سعدی و حافظ، نشانه‏‌ای آشکار از پرچمداری فارس برای تداوم این میراث کهن به شمار می‏‌آید.

کتاب “فارسیان در برابر مغولان» می‏‌تواند آغازگر یک جریان در تاریخ‏‌پژوهی سده‌‏های هفتم و هشتم هجری به ویژه در مطالعات مربوط به تاریخ فارس و چند و چون مقاومت ایرانیان در مقابل یورش مغولان باشد.

این نوشته در دسته‌بندی نشده ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.